Kirish
2026/2-son

RAQAMLI KOMMUNIKATSIYADA O‘ZBEK TILINING PRAGMATIK VA LINGVOKULTUROLOGIK XUSUSIYATLARI: SUN’IY INTELLEKT DAVRIDAGI MUAMMOLAR VA YECHIM

PRAGMATIC AND LINGUOCULTURAL FEATURES OF THE UZBEK LANGUAGE IN DIGITAL COMMUNICATION: CHALLENGES AND SOLUTIONS IN THE AGE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE

ROZIQOV SHOHIJAHON  RASHID O‘G‘LI
O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi Akademiyasi
MAGISTR
Annotatsiya

Ushbu maqolada raqamli kommunikatsiya, sun’iy intellekt va avtomatik tarjima tizimlari sharoitida o‘zbek tilining pragmatik hamda lingvokulturologik xususiyatlarini saqlash muammolari tahlil qilinadi. Tadqiqotda “Siz”, “sen”, “aka”, “opa”, “domla”, “ustoz”, “rahmat”, “mayli”, “xo‘p”, “nasib bo‘lsa”, “inshaalloh”, “baraka toping” kabi birliklarning nafaqat lug‘aviy, balki madaniy, ijtimoiy va pragmatik ma’nolari ochib beriladi. Maqolada tavsifiy, pragmalingvistik, lingvokulturologik, kontekstual va qiyosiy tahlil metodlaridan foydalanildi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, avtomatik tarjima va sun’iy intellekt tizimlari o‘zbek tilidagi hurmat, murojaat, minnatdorchilik, duo, yumshoq rad etish va kinoya kabi nozik ma’nolarni kontekstsiz to‘liq anglay olmaydi. Muammoning yechimi sifatida o‘zbek tili uchun pragmatik-lingvokulturologik birliklar bazasi, madaniy kontekst lug‘ati va sun’iy intellektga moslashtirilgan kontekstual korpus yaratish taklif etiladi. Maqola natijalari tarjimashunoslik, til ta’limi, raqamli kommunikatsiya va sun’iy intellekt texnologiyalarini mahalliy til-madaniy muhitga moslashtirishda amaliy ahamiyatga ega.

Abstract

This article analyzes the problems of preserving the pragmatic and linguocultural features of the Uzbek language in the context of digital communication, artificial intelligence, and machine translation systems. The study examines such Uzbek units as “Siz”, “sen”, “aka”, “opa”, “domla”, “ustoz”, “rahmat”, “mayli”, “xo‘p”, “nasib bo‘lsa”, “inshaalloh”, and “baraka toping” not only as lexical items but also as carriers of cultural, social, and pragmatic meanings. Descriptive, pragmalinguistic, linguocultural, contextual, and comparative methods were used in the research. The analysis shows that machine translation and artificial intelligence systems cannot fully interpret Uzbek forms of respect, address, gratitude, blessing, soft refusal, and irony without sufficient context. As a solution, the article proposes creating a pragmatic-linguocultural database, a cultural context dictionary, and an AI-oriented contextual corpus for the Uzbek language. The results of the article have practical significance for translation studies, language education, digital communication, and the adaptation of artificial intelligence technologies to local linguistic and cultural environments.

Kalit so'zlar
raqamli kommunikatsiya o‘zbek tili pragmatika lingvokulturologiya sun’iy intellekt avtomatik tarjima madaniy kontekst nutqiy etiket hurmat shakllari kontekstual korpus.
Bibliografik ma'lumot
JurnalLingvotek: So'z va Sun'iy Intellekt
Yo'nalishRaqamli filologiya: lingvistik resurslar va korpus tadqiqotlari
Son2026 yil, 2-son
Betlar147–153
Nashr sanasi
TilO'zbek