SUBSTANDART BIRLIKLAR TARJIMASIDA NUTQIY-USLUBIY MOSLIK VA PRAGMATIK JIHATLAR CHOG‘ISHTIRMA TADQIQI: BADIIY DIALOG, OG’ZAKI NUTQ VA RAQAMLI MULOQOT MATERIALLARI ASOSIDA
A COMPARATIVE STUDY OF STYLISTIC APPROPRIATENESS AND PRAGMATIC ASPECTS IN THE TRANSLATION OF SUBSTANDARD UNITS: EVIDENCE FROM LITERARY DIALOGUE, SPOKEN DISCOURSE, AND DIGITAL COMMUNICATION
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi substandart birliklarni tarjimada qayta ifodalash masalasi badiiy dialog, bozor nutqi, subtitr matnlari hamda raqamli yozishmalar asosida chog‘ishtirma yo‘sinda tadqiq qilindi. Tadqiqot 540 fragmentdan iborat ikki tilli materialga tayandi: 270 fragment ingliz tilidan o‘zbek tiliga, 270 fragment o‘zbek tilidan ingliz tiliga tarjima yo‘nalishida kodlandi. Sleng, kasbiy jargon, argo, vulgar birlik, kollokvial ifoda va madaniy realiya kabi qatlamlar alohida ajratildi; har bir birlik denotativ aniqlik, registr ohangi, madaniy ishora hamda auditoriya anglashuvi bo‘yicha baholandi. Natijalarga ko‘ra, to‘g‘ridan-to‘g‘ri kalkalash 36.1% holatda semantik-stilistik buzilish bergan, registrga mos almashtirish esa 86 ballik registr-pragmatik saqlanish ko‘rsatkichiga ega bo‘lgan. Tadqiqot substandart birlik tarjimasida lug‘aviy tenglikdan ko‘ra registr muvozanati, madaniy joylashuv va pragmatik ta’sir ustuvor ekanini ko‘rsatadi.
This article comparatively examines the issue of rendering substandard units in translation on the basis of literary dialogue, market speech, subtitle texts, and digital correspondence in English and Uzbek. The study is based on bilingual material consisting of 540 fragments: 270 fragments were coded in the English-to-Uzbek translation direction and 270 fragments in the Uzbek-to-English translation direction. Layers such as slang, professional jargon, argot, vulgar units, colloquial expressions, and cultural realia were identified separately; each unit was evaluated according to denotative accuracy, register tone, cultural reference, and audience comprehension. The results show that direct calquing caused semantic and stylistic distortion in 36.1% of cases, while register-based substitution achieved an 86-point register-pragmatic preservation score. The study shows that in translating substandard units, register balance, cultural positioning, and pragmatic effect are more important than literal lexical equivalence.