Kirish
2026/1-son

DISKURSIV SUBYEKTLIK VA LISONIY ONG: BADIIY HAMDA MEDIA MATNLARDA PRAGMATIK QATLAMLANISH

DISCURSIVE SUBJECTIVITY AND LANGUAGE CONSCIOUSNESS: A STUDY OF PRAGMATIC STRATIFICATION IN LITERARY AND MEDIA DISCOURSE

ATABOYEV AXADJON DJUMAQO‘ZIYEVICH
Andijon davlat chet tillari instituti Ingliz filologiyasi, o‘qitish metodikasi va tarjimashunoslik fakulteti dekani, Andijon, Uzbekiston
DSC
Annotatsiya

Maqolada lisoniy ongning badiiy hamda media diskursdagi pragmatik qatlamlanishi deyksis, presuppozitsiya, aksiologik modal, bilvosita nutq akti, epistemik munosabat va intertekstual ishora kesimida tahlil qilindi. Tadqiqot 620 fragmentli korpusga tayanadi: 300 fragment badiiy dialog va ichki monologlardan, 320 fragment media sarlavhasi, reportaj matni, rasmiy axborot va ijtimoiy tarmoq izohlaridan saralandi. Natijalar badiiy diskursda aksiologik modal 24%, deyksis 22% hamda presuppozitsiya 19% ulushga egaligini, media diskursda esa bilvosita nutq akti 22%, aksiologik modal 20% va deyksis 18% ko‘rsatkich bilan ajralishini ko‘rsatdi. Tadqiqot shuni dalillaydiki, lisoniy ong nutqda mavhum tafakkur shakli doirasida emas; matn ichida subyekt pozitsiyasi, baholash maydoni va adresatga yo‘naltirilgan ishora tizimi orqali yuzaga chiqadi.

Abstract

The article examines the pragmatic stratification of linguistic consciousness in literary and media discourse through deixis, presupposition, axiological modality, indirect speech act, epistemic stance, and intertextual reference. The research relies on a 620-fragment corpus: 300 fragments were selected from literary dialogue and interior monologue, while 320 fragments were taken from media headlines, reportage prose, public information texts, and social-media comments. The findings show that literary discourse foregrounds axiological modality (24%), deixis (22%), and presupposition (19%), whereas media discourse foregrounds indirect speech acts (22%), axiological modality (20%), and deixis (18%). The study argues that linguistic consciousness appears in discourse not as an abstract mental entity, but as a textual configuration of subject position, evaluative orientation, and audience-directed indexicality.

Kalit so'zlar
lisoniy ong diskursiv subyektlik deyksis presuppozitsiya aksiologik modal bilvosita nutq akti epistemik munosabat badiiy diskurs media diskurs. May
Bibliografik ma'lumot
JurnalLingvotek: So'z va Sun'iy Intellekt
Yo'nalishTil va globallashuv: matnshunoslik va diskurs tahlili
Son2026 yil, 1-son
Betlar60–65
Nashr sanasi
TilO'zbek